James – Percival Everett
Ngày trước tôi đọc Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn vì nó là câu chuyện bên cạnh Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer. Hiện tại tôi lại đọc James của Percival Everett vì đây là câu chuyện song hành của Huck, dù là với một tác giả khác và góc nhìn ở một thời điểm khác. Câu chuyện về Jim với ngôi kể chuyện của chính anh ta và một cái tên do anh chọn – James – không chỉ về một cuộc phiêu lưu mà về số phận một hay cả một tầng lớp nô lệ trước khi được giải phóng.
James là một tiểu thuyết của Percival Everett được ra mắt lần đầu năm 2024 tạo nên ấn tượng đầu tiên khi “viết lại” về cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn nhưng với góc nhìn của người nô lệ Jim. Người đồng hành với Huck trong hành trình phiêu lưu dọc con sông Mississippi có câu chuyện của riêng mình khi trốn khỏi việc bị bán hay cũng là trốn khỏi chế độ nô lệ của những người Mỹ gốc Phi. Không còn là tên nô lệ ngờ nghệch trước kia, Jim có cho mình một cái tên trong tâm trí – James, và có thể đọc, viết và tư duy sâu sắc. Anh đã cùng nhiều người da đen khác – giả vờ ngu dốt để tồn tại trong xã hội da trắng. Những sự kiện trong chuyến đi của Jim không chỉ là sự chiến đấu để sống sót mà còn là cuộc đấu tranh để giữ lại nhân phẩm cho mình và những người nô lệ khác.
Không khó để nhận thấy trong nhiều tác phẩm văn học Mỹ thế kỉ 19, hình ảnh người nô lệ da đen khá quen thuộc với “vai phụ” khi vị trí của họ thường bị xem nhẹ. Những nhân vật này thường không có tiếng nói quan trọng trong tổng thể câu chuyện, không có văn hóa và những tri thức sâu sắc. Thế nhưng ở James, Percival Everett đã mang đến một màn “ú òa” đặc sắc khi Jim không chỉ biết đọc, biết viết mà còn là người có thể đối thoại với những tên tuổi lớn về các vấn đề xã hội đầy tính triết học. Một điểm nhấn khiến cho mọi thứ trong “lịch sử” giao tiếp giữa người da trắng và nô lệ của họ trở nên “đáng sợ” khi người người da đen đã phải giả vờ ngu ngốc trong khi thực tế họ hiểu mọi điều.
Câu chuyện trong James là cái nhìn trực diện về vấn đề phân biệt chủng tộc và sự phi lý, tàn bạo của chế độ nô lệ. Jim – James trong tác phẩm của Percival Everett là một người tiến bộ khi tìm đến tự do trong khi vẫn có những người da đen chọn sự “quen thuộc” trong mối quan hệ người da trắng đặt ra. Thế nhưng dù thông minh, anh vẫn có những nỗi sợ choáng ngợp tâm trí khi bị hù dọa hoặc đặc biệt là khi có ai đó cư xử tử tế với mình. Anh luôn phải “diễn” để tồn tại nhưng cũng bị những lề lối cũ ăn sâu vào tận xương tủy. Đây là những đặc điểm cho thấy dù cho Jim có lựa chọn một cái tên khác, một lối suy nghĩ khác nhưng anh và cả những thế hệ người Mỹ gốc Phi khác phải trải qua một hành trình rất dài nữa để thực sự đến được với thế giới của James.
James có giọng kể linh hoạt, thiên về hành động và đối thoại nên khá dễ đọc. Một số đoạn suy nghĩ nội tâm hay đối thoại trong mơ của James có mang màu sắc triết học nhưng không quá khó hiểu. Tuy nhiên, để cảm nhận trọn vẹn được ý nghĩa tác phẩm cũng như sự hài hòa của nhịp truyện thì bạn người đọc nên đọc Những cuộc phiêu lưu của Huckleberry Finn trước. Nếu chỉ đọc James thì có thể sẽ cảm nhận vài hạn chế khi bối cảnh và xây dựng nhân vật Jim – James không có bước chuyển biến mà chỉ là kể câu chuyện của hiện tại. Với điểm nhấn là “viết lại” cuộc hành trình của hai nhân vật theo một góc nhìn hoàn toàn khác thì việc không đọc tác phẩm còn lại sẽ khiến cuộc “đối thoại” của hai tác giả ở hai thời kì khác nhau giảm đi sức hấp dẫn.
Nói chung, James là một tiểu thuyết thú vị Percival Everett mang đến độc giả với phong cách độc đáo, vừa đời thường nhưng cũng đậm tính châm biếm về câu chuyện phân biệt chủng tộc. Một tác phẩm nên đọc nếu bạn quan tâm đến chủ đề này.
Vui lòng ghi rõ nguồn trang review sách khi sử dụng nội dung trong bài viết.
